Kwaliteit van softwareprodukten

Praktijkervaringen met een kwaliteitsmodel

Bob van Zeist
Paul Hendriks
Robbert Paulussen
Jos Trienekens

Kluwer Bedrijfswetenschappen, 1996

• De uitdaging
• QUINT project
• Het Extended ISO-model voor software-produktkwaliteit
• Boek: "Kwaliteit van softwareprodukten

De uitdaging

Wanneer een klant van een software-ontwikkelaar beschrijft wat de eisen zijn voor het produkt, blijven de impliciete wensen achterwege. Vaak wordt pas na oplevering van het produkt ontdekt dat het toch niet de kwaliteit heeft die de klant ervan verwachtte: functioneel voldoet het pakket weliswaar, de gebruikersvriendelijkheid en de tijd die nodig is om met het pakket te leren werken is teleurstellend. Tijdens de produktspecificatie heeft de klant benadrukt dat het een gebruikersvriendelijk pakket moet zijn, en dat zijn medewerkers er snel mee moeten kunnen werken. Helaas heeft dit niet geresulteerd in het gewenste produkt.

Impliciete eisen en verwachtingen van het eindprodukt zijn adders onder het gras. Het probleem in de bovenstaande situatie is dat klant en leverancier een verschillende interpretatie van de kwaliteit van het eindprodukt hebben. Het vastleggen van de kwaliteitseisen op een uniforme manier helpt de moeizame discussie na produktoplevering te voorkomen.

QUINT project

In het kader van QUINT (Quality in Information Technology) is een begrippenkader voor de specificatie en toetsing van de kwaliteit van softwareprodukten ontwikkeld. Daarin worden definities gegeven van kwaliteitseigenschappen met bijbehorende indicatoren, metrieken en meetvoorschriften. Dit begrippenkader sluit - in de nieuwste versie - direct aan op de karakteristieken van softwareprodukten zoals die gedefinieerd worden in de ISO standaard voor softwareprodukten: ISO 9126. SERC heeft in nauwe samenwerking met TNO-TPD Centrum voor Informatietechnologie en het Frits Philips Insitute for Quality Management (FPIQM) het "Extended ISO Model" samengesteld. Dit kwaliteitsmodel vult de ISO 9126 standaard aan tot een praktisch bruikbaar model, dat wordt toegepast binnen het software-ontwikkeltraject, de selectie van pakketten, de uitbesteding van de ontwikkeling van maatwerk-software en de onderhandelingen daarover, de ontwikkeling van een keurmerk voor softwareprodukten en binnen de context van EDP-auditing.

De volgende bedrijven zijn sponsor van het QUINT project:

• AEGON Nederland NV
• BSO/Origin (ISES International)
• Coopers & Lybrand
• EDS CVI
• KEMA Nederland
• Nederlandse Spoorwegen
• Ordina Quality Consult
• Bouwdienst Rijkswaterstaat

Het project wordt ondersteund door:

• FENIT - Federatie Nederlandse IT
• KDI - Stichting Kwaliteitsdienst
• ICIT - Instituut ter bevordering van de keuring en Certificatie van Informatie Technologie
• NOREA - Nederlandse Orde van EDP-auditors

Het Extended ISO-Model voor software-produktkwaliteit

Voor specificatie en validatie van de eigenschappen van een softwareprodukt is het belangrijk om te kunnen beschikken over metingen die een indicatie geven van de betreffende eigenschappen. In het uitgebreide ISO-model worden kwaliteitseigenschappen gedefinieerd met indicatoren, meetschalen en meetvoorschriften. Een voorbeeld van zo’n kwaliteitseigenschap is bedrijfszekerheid met als een van de bijbehorende indicatoren mean time between failures.

ISO 9126 is een internationale standaard die een basis vormt voor de beschrijving van de externe eigenschappen van een produkt. Het Extended ISO-model is volledig in overeenstemming met deze standaard maar vormt daar in twee opzichten een uitbreiding op. Het model bevat meer kwaliteitseigenschappen doordat een aantal in de praktijk gebruikte eigenschappen zijn toegevoegd. Daarnaast biedt het model een uitbreiding door de toevoeging van indicatoren, meetschalen en meetvoorschriften. Deze blijken in de praktijk de handvatten te vormen waarmee specificatie en validatie van software eigenschappen mogelijk wordt.

In de ISO 9126 standaard worden 6 eigenschappen van software produkten gedefinieerd, te weten Functionality, Usability, Efficiency, Reliability, Maintainability en Portability. In de appendix van de standaard worden aan elk van deze eigenschappen (characteristics) een aantal deeleigenschappen (sub characteristics) toegevoegd. Door QUINT zijn aan deze 21 deeleigenschappen nog 11 eigenschappen toegevoegd, die in de praktijk een zinvolle aanvulling bleken te vormen. Figuur 6 geeft een overzicht van de hiërarchie van kwaliteitseigenschappen waarbij de door QUINT toegevoegde eigenschappen cursief zijn weergegeven.

Figuur 6 Overzicht van Extended ISO Model-kwaliteitseigenschappen van softwareprodukten

Boek: "Kwaliteit van softwareprodukten"

Het boek behandelt het Extended ISO model, en illustreert de toepassing aan de hand van praktijkervaringen. Ervaringen worden beschreven over ondermeer de volgende toepassingen:

• specificatie van kwaliteitseisen voor nieuwbouw en produktaanpassingen;
• evaluatie van kwaliteit van geleverde softwareprodukten;
• ondersteuning voor EDP-auditors;
• evalueren van een softwareprodukt voor certificering.

Het boek wordt vergezeld door een diskette, met daarop het Extended ISO Model. Via Microsoft Windows© -Help wordt het kwaliteitsmodel eenvoudig toegankelijk. Dit boek is het vervolg op de succesvolle uitgave "het specificeren van softwarekwaliteit", dat als resultaat van het eerste deel van het QUINT project verscheen.

Dit boek is te bestellen bij SERC.